In de Belgische wielersport deden zich reeds van in het begin taalperikelen voor.
In 1892, tien jaar na de stichting van de LVB (Ligue Vélocipédique Belge), werd de UVW (Union Vélocipédique Wallone) opgericht te Namen die door de LVB gecounterd werd door de oprichting van provinciale afdelingen vooraleer een Vlaamse tegenhanger kon gesticht worden.

Rond de eeuwwisseling moest de LVB, na twee aanvaringen over een Nederlandstalige vertaling, een Nederlandstalige rubriek van vijf bladzijden toestaan onder de titel Belgische Wielrijdersbond (BWB).
 

Franstalige bourgeoisie

Karel Van Wijnendaele was een overtuigde Vlaming, een typisch produkt van de Vlaamse Beweging. Reeds tijdens zijn jeugd werd hij door de nabijheid van het kasteel van Wijnendale begeesterd door 'Den Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience en 'De Drie Zustersteden' van Karel Lodewijk Ledeganck.

Later werkte hij als jongeman in Oostende en Brussel waar hij geconfronteerd werd met de taalperikelen en de neerbuigende houding van de Franstalige aristocratie ten opzichte van de Vlaamse arbeider, wat hem mateloos ergerde.
Van Wijnendaeles flamigantisme beperkte zich tot een gematigde apolitieke strijd tegen de Franstalige elite die op systematische wijze de Vlaamstalige bevolking doelbewust achterlijk hield en met het gebruik van de Franse taal de sociale kloof tussen arm en rijk wou benadrukken.
Het wielrennen en de sportjournalistiek werden zijn wapens in de strijd tegen de anti-Vlaamse bourgeoisie.

De start- en aankomstplaats van de eerste Ronde van Vlaanderen in 1913 te Gent was niet toevallig gekozen en kan zowel als een promotiestunt of als een provocerende daad beschouwd worden. Terwijl de Wereldtentoonstelling ten zuiden van de Gentse binnenstad door de Franstalige elite aangegrepen werd om haar macht en invloed te demonstreren, organiseerde Karel zijn wielerwedstrijd voor de gewone man in de volkse wijk van de Rooigemlaan.
Het parcours liep door alle grote steden van Oost- en West-Vlaanderen, want 'alle Vlaamsche steden moesten bijdragen tot de ontvoogding van het Vlaamsche volk', aldus Karel.
 

BWB, een haat-liefdeverhouding

Door zijn Vlaamsgezindheid kwam het later meermaals tot een confrontatie met de overheersend Franstalige bestuursleden van de Belgische Wielrijdersbond.
Toen in 1929 na de finale van het Kampioenschap van Vlaanderen te Koolskamp door een complot van studenten, organisatoren en de plaatselijke fanfare de Vlaamse Leeuw gezongen werd in plaats van de Brabançonne, ondanks meerdere voorafgaande waarschuwingen van de bondsleden, werd hij drie dagen later tot de orde geroepen in het Brusselse bondsgebouw. Daar escaleerde het incident prompt tot een eis tot vernederlandsing van de Belgische Wielrijdersbond.

De wrijvingen met de BWB (vanaf 1932 KBWB) bleven zich verder opstapelen waardoor op 16 augustus 1935 de Vlaamse Wielerbond (VWB) opgericht werd.

De KBWB reageerde door haar afdelingen en renners onder druk te zetten en probeerde via de gemeentelijke besturen de wedstrijden van de VWB te verbieden ondanks het feit dat de VWB sinds 1938 door de Belgische staat erkend was.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog stapelde de KBWB de fouten op door wanbeleid, het zwaar beboeten en schorsen van wielrenners die hadden deelgenomen aan VWB-wedstrijden, en het verplichten van profs tot deelname aan BWB-wedstrijden die daardoor contracten met andere organisaties niet konden nakomen.

Deze maatregelen leidde tot een boycot van de plaatselijke KBWB-afdelingen terwijl de gemeentelijke oorlogsbesturen meer de kant van de VWB kozen, en KBWB-wedstrijden geweerd werden.
De KBWB dreigde dus door zowel interne als externe factoren totaal ineen te storten.

Meerdere KBWB-leden, waaronder Karel Van Wijnendaele, begrepen de ernst van de situatie en probeerden nog te bemiddelen, maar op 18 februari 1942 bezweek de KBWB onder de druk en werd door de Frantalige voorzitter van het sportcomité Hubert Baudot gesplitst in de Vlaamse Wieler Unie (VWU) en de Union Cycliste Wallonne (UCW). De Vlaamse Wielerbond werd geneutraliseerd door volledig op te gaan in de Vlaamse Wieler Unie, met Karel Van Wijnendaele die zijn verantwoordelijkheid opnam als voorzitter van het sportcomité.
 

De repressie na WOII

Na de bevrijding werd Hubert Baudot opnieuw voorzitter van de KBWB. Op 28 september 1945 schafte hij op eigen initiatief de VWU en UCW af en richtte terug de provinciale afdelingen op.
Alle wedstrijden werden tijdelijk opgeschort en de leden van het sportcomité, sportafgevaardigden en -journalisten werden op non-actief gezet tot het onderzoek naar de houding van alle betrokkenen tijdens WOII was afgerond.

Karel Van Wijnendaele werd beschuldigd van een laakbare houding op twee niveaus : zijn voorzitterschap van het sportcomité van de VWU en zijn journalistieke artikels voor Het Algemeen Nieuwsblad-Sportwereld tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er konden hem echter geen concrete beschuldigingen over enige vorm van collaboratie ten laste gelegd worden. Integendeel, zijn beslissing om in te grijpen, zijn verantwoordelijkheid op te nemen als voorzitter van het sportcomité van de VWU en als buffer te fungeren tegen de VWB, heeft er hoogstwaarschijnlijk voor gezorgd dat de KBWB als overkoepelend orgaan kon blijven bestaan en niet ontbonden werd.
De repressie werd gebruikt om de verloren machtspositie te herwinnen, de KBWB te zuiveren van de Vlaamse Beweging en om persoonlijke rekeningen te vereffenen.

Van Wijnendaele reageerde bovendien nog met een dankbrief van veldmaarschalk Bernard Montgomery om, op gevaar van zijn leven en deportatie naar de Duitse concentratiekampen, tijdens de Tweede Wereldoorlog Engelse piloten en gevluchte weerstanders in zijn huis onderdak te verschaffen en op eigen kosten te repatriëren.

Op 14 november 1948 werd Karel officieel in ere hersteld en door de KBWB-voorzitter Egide Schoeters gedecoreerd met de eremedaille voor 25 jaar trouwe dienst bij de Belgische Wielerbond, en op 6 april 1952 werd hij in aanwezigheid van Albert de Smaele (directeur van De Standaard), Stijn Streuvels, Pater Callewaert, Egide Schoeters, Tourbaas Goddet en meerdere wieler-kampioenen, door minister van Volksgezondheid Alfred De Taeye gedecoreerd met het Ridderkruis van de Leopoldsorde.

Later werd hij nog ereburger van Torhout en werd er een gedenkplaat opgehangen aan de gevel van het huis in de Burg dat hij bewoond had (zie foto).
 

De Erfenis van Karel

Sportwereld profileerde zich steeds als een Vlaams-katholiek blad dat de gematigde Vlaamse Beweging volgde, en Karel gebruikte zijn journalistieke vrijheid bij het schrijven van zijn artikels als instrument tot Vlaamse volksverheffing.
Hij riep de mythe van de Flandrien tot leven, de eenvoudige Vlaamse volksjongen die door taaie wilskracht en 'kloekmoedigheid' een kampioen kon worden.

De artikels die hij schreef in Sportwereld en de Ronde van Vlaanderen die hij stichtte, waren Van Wijnendaeles bijdrage tot de ontvoogding van het Vlaamse volk.

"Ik heb getracht bij middel van sport ons laagliggend Vlaamse volk omhoog te heffen.
Het is de enige verdienste waarop ik aanspraak wens te maken."


 



Externe linken



De Wereldtentoonstelling van Gent in 1913 was de 19de in de geschiedenis en de vierde van de zeven officiële Wereldtentoonstellingen die in België plaatsvonden.

expo1913.be »


Gent1913virtueel.be is een gemeenschappelijk project van verschillende unversitaire en stedelijke diensten van Gent.

gent1913virtueel.be »